Tijdens de debatten in de Eerste Kamer over de Wet Regulering Prostitutie in mei 2013 had Minister Opstelten het over ‘gedwongen prostitutie’ als iets dat naast mensenhandel zou bestaan. Maar nergens in het Wetboek van Strafrecht is de term ‘gedwongen prostitutie’ te vinden.

Men gebruikt de term ‘gedwongen prostitutie’ als een containerbegrip voor alles waarvan men intuïtief aanvoelt dat er sprake is van een vorm van dwang. De kwestie wordt nog ingewikkelder omdat er stemmen opgaan om sekswerk onder druk der omstandigheden ook als gedwongen prostitutie te bestempelen. Sommige sekswerkers geven namelijk aan door omstandigheden gedwongen te zijn om dit werk te doen. Anders dan bij mensenhandel zijn hier echter geen menselijke schuldigen aan te wijzen. In dit geval betekent ‘dwang’ gebrek aan alternatieven.

Als alternatief voor de term gedwongen prostitutie willen wij hier het concept van de Vier Seksuele Vrijheden presenteren. Deze Vier Vrijheden zijn geïnspireerd op de Four Freedoms Speech die president Roosevelt in 1941 hield en waarin hij fundamentele rechten als vrijheid van meningsuiting formuleerde.

SexualViolenceAnaloog daaraan hebben wij de De Vier Seksuele Vrijheden geformuleerd. Die gelden voor iedere persoon, man of vrouw, sekswerker of niet. Dit zijn:

1.  Het recht om zelf te bepalen met wie men seksuele omgang heeft. Iedereen, iedere man of vrouw mag een ander als seksuele partner weigeren. Wanneer iemand gedwongen wordt tot seks met een bepaalde persoon, geldt dat als seksueel geweld.

2.  Iedereen, iedere man of vrouw, mag in alle omstandigheden, zonder opgaaf van reden, bepaalde seksuele handelingen weigeren. Kan iemand dat niet, dan is hij of zij slachtoffer van seksuele intimidatie of van aanranding.

3. Iedereen, iedere man of vrouw, mag in alle omstandigheden afzien van seks wanneer hij/zij dat wil. Dit weigeren mag tijdelijk; ‘nu even niet’ of voor altijd, met iedereen of met een bepaalde partner.

4. Iedereen, iedere man of vrouw, mag de condities vaststellen voor seksueel verkeer. Iedereen, iedere man of vrouw, mag de condities die de ander stelt aan seksueel verkeer, verwerpen of stellen. Dit is bijvoorbeeld het geval wanneer iemand stelt alleen seks te willen hebben als daar een langdurige relatie uit voortvloeit.

De Vier Seksuele Vrijheden van Sekswerkers

De Vier Seksuele Vrijheden zijn ook van toepassing op het werk van de sekswerker.

1. Hij/zij mag seks met bepaalde personen weigeren, dus mag zonder opgaaf van redenen klanten weigeren. Dat recht is pas in de jaren  tachtig van de vorige eeuw geformuleerd door de sekswerkers emancipatiebeweging. (Pheterson, 1986). Pheterson  beschrijft het als een vooroordeel dat sekswerkers alle klanten accepteren. Overigens kwam dat vooroordeel wel steeds naar voren in definities van prostitutie die tot haar publicatie nog gangbaar waren: ‘seks zonder onderscheid des persoons’.

A-No-Kissing-sign-at-Warr-001De sekswerker mag ook bepaalde handelingen weigeren. Sommige sekswerkers willen niet zoenen; andere weigeren bijvoorbeeld SM. Ook hoeven ze zich geen onveilige handelingen te laten welgevallen.

Hij/zij moet in alle gevallen onmiddellijk kunnen stoppen met sekswerk. Dat kan gebeuren als hij/zij helemaal met het werk wil ophouden, of  er tijdelijk uit wil. Op grond van ditzelfde recht mag hij/zij op ieder moment van de dag verklaren dat hij/zij niet meer voor die dag of op dat tijdstip beschikbaar is voor seksuele dienstverlening. Tevens mag hij/zij op grond van dit recht het seksuele contact met een klant onder- of afbreken. Dit impliceert niet alleen dat men haar/hem niet tegen de zin in de prostitutie mag houden, maar ook dat men hem/haar niet kan dwingen tijdens pauzes klanten te accepteren.

De vierde conditie betekent in het geval van sekswerk dat sekswerkers hun eigen prijzen bepalen en anderszins de condities vastleggen.

De praktijk

De rechten van sekswerkers kunnen op verschillende manieren in de bedrijven worden geschonden. Dit kan ook sekswerkers overkomen die niet aan het beeld van ‘gedwongen prostitutie’ of mensenhandel voldoen. De schending van de Vier Vrijheden kan als toetssteen dienen voor het detecteren en aanpakken van dwang in de prostitutie.

Dwang tot seks: geen klanten mogen weigeren

2804811_f260 no sexDe dwang tegen de zin aan (bepaalde) klanten seksuele diensten te verlenen komt nog veel voor in de bedrijven.

Zo vertelde een sekswerker  in 2010:

Dit is geen zelfstandig werken. Een prostituee kan heus wel eens een klant weigeren, maar als zij dat te vaak doet, krijgt ze te horen dat ze niet in het team past.  Ik ben  een keer uit een tent vertrokken omdat ik geen zin in een klant had maar liever een kop koffie dronk. Dat werd niet geaccepteerd.

De bedrijfsvoering van bijvoorbeeld een exploitant die zowel in Rotterdam als Den Haag actief is lijkt een vorm van dwang in de hand te werken. De vrouwen mogen daar bijvoorbeeld niet met de klanten spreken voordat ze met hen naar boven gaan. Dus kunnen ze niet met de klanten kennis maken en onderhandelen over de te verrichten handelingen. Dit recht wordt ook geschonden als de gastvrouw of de exploitant de afspraken maakt met klanten.

Het niet mogen weigeren van bepaalde handelingen

Er is sprake van dwang tot seksualiteit als men tot seksuele handelingen wordt gedwongen die men niet wil verrichten. Welke handelingen wel of niet worden aangeboden, verschilt per persoon. Een deel van de sekswerkers weigert handelingen die anderen weer normaal vinden. Zo vinden veel sekswerkers tongzoenen heel vervelend. Ook naar de klant toe kan het verschillen. Sommige sekswerkers weigeren bepaalde handelingen bij de ene klant en bij de andere weer niet.

Wanneer een privéhuis of een club een ‘menu’ – waarop de prijzen per handeling worden aangegeven – heeft of wanneer bijvoorbeeld de gastvrouw bepaalt wat er wordt gedaan kan men zich afvragen of de handelingen wel vrijwillig worden verricht:

Op  een site van een club in het Zuiden :wordt het volgende aangeboden:

  • Tongzoenen speciaal: 25 euro
  • Grieks: 50 euro per meisje
  • ‘Andere verrichtingen’ in overleg met de gastvrouw.

(NB: ‘Grieks’ is jargon voor anaal, SA)

Uit verhalen op de site Hookers.nl. waar klanten hun ervaringen uitwisselen, blijkt dat veel escortbureaus de handelingen via de bemiddelaar afspreken. De klanten klagen vervolgens dat de vrouwen niet weten wat er precies is afgesproken en de handelingen tegen hun zin of niet uitvoeren.

Het komt ook voor dat sekswerkers geen onveilige handelingen, oraal, genitaal of beide mogen afwijzen.

Uit digitaal archief Rode Draad: 2007:  Een vrouw stuurde het volgende verslag van een sollicitatie:

Anyway, she started to explain me, that with time I’ll get used to work without condom, because at their place everybody does it!  Even she said that there is one Eastern European girl, that has many clients, but she still doesn’t want to work without condom and with enthusiasm she said “Maybe you’ll  convince her to do that, because she doesn’t understand that in this way, she can make even much more money and so, we will be happy and she will be happy too!!”. Oh, I was so shocked that I didn’t know what to say.  And that was the end of our conversation.

 

De seksuele relaties met klanten niet kunnen afbreken of onderbreken

no_sex conditonsOp grond van het recht om op ieder gewenst moment te kunnen stoppen met prostitutie zouden sekswerkers hun werktijden zelf moeten kunnen kiezen. Dat blijkt heel vaak niet te kunnen.[i]  En in sommige bedrijven worden ze gedwongen om te blijven om nog een ‘late klant’ te bedienen.

Uit de vele telefoontjes naar De Rode Draad bleek dat sekswerkers niet altijd konden weggaan wanneer ze wilden. Soms werd hun betaling achtergehouden waardoor ze zich genoopt voelden de volgende dag of week terug te komen. En als ze er dan toch waren, dan konden ze ‘net zo goed nog een klantje pakken’. Het kwam incidenteel voor dat een exploitant een vrouw onder dwang in het bedrijf aan het werk trachtte te houden. Een email die naar De Rode Draad werd doorgestuurd:

Date:          Fri, 21 Mar 2008 00:12:57 +0100 From: Subject: Non-Concurrentiebeding

Zoals afgesproken heb ik jou vanavond een aantal malen geprobeerd om te bellen. Echter dit is niet gelukt aangezien jouw nummer niet meer in gebruik is. Ik mag hier uit op maken dat jij er voor gekozen hebt om toch niet meer voor ons te komen werken. Tevens stel ik vast dat jij dus toch voor een ander bureau gaat werken. Bij deze gaat het concurrentiebeding in werking. We hebben het hier van de week ook over gehad. Dit betekent dat jij aan ons een bedrag van € 30.000,00 moet betalen. Ik zal mijn advocaat morgen, 21 maart 2008, contacteren om hem de opdracht te geven om de procedure in werking te zetten. Dit houdt in dat wij jou in rechte zullen betrekken. Wij zullen dan de advocaat de opdracht geven om een dagvaarding op te maken. Zodra wij een vonnis hebben van de rechter zullen wij diezelfde dag nog het vonnis executeren. Dit houdt in dat wij dan beslag laten leggen op je inkomen, beslag leggen op je inboedel. Mochten wij overgaan tot loonbeslag dan zal dit ook weer consequenties voor jou hebben. In concreto komt het hier op neer dat jij door het loonbeslag ook geen huur meer kan betalen zodat jij op straat komt te staan. Tevens zal door het loonbeslag bij je werkgever aan het licht komen van wie het loonbeslag afkomstig is en ik denk dat men er dan voor zullen kiezen om jou te ontslaan. Echter is het dan wel zo als jij een uitkering aanvraagt of een andere dienstbetrekking krijgt wij hier ook zullen overgaan tot loonbeslag.

 


Het dwingen tot het huren van een raam voor een periode van een week of zelfs een maand, betekent in de praktijk dat een sekswerker wordt gedwongen meer klanten te nemen en langer te werken dan zij zou willen. Laat ze haar raam ongebruikt, dan moet ze de (hoge) huur toch opbrengen. In de praktijk betekent een dag niet werken het oplopen van de huurschuld.  Dat was ook de klacht van sekswerkers uit Utrecht, die van gemeentewege werden gedwongen een raam voor een hele maand te huren.

De condities voor seksuele dienstverlening niet kunnen bepalen

Er is sprake van dwang tot seks wanneer iemand zijn/haar voorwaarden voor het verrichten van seksuele diensten niet kan stellen. Dit speelt bijvoorbeeld wanneer er bij de bedrijven bepaalde klantenwervende acties zijn zoals ‘de eerste keer gratis’: Zie bijvoorbeeld het verhaal van een vrouw die we tijdens het onderzoek tegenkwamen:

2010: “Nadat  we dit hadden  afgehandeld, krijg ik weer een lijst onder mijn neus. Of ik wil tekenen voor de actie 1 uur halen, drie kwartier betalen. Ik antwoord dat er over na zal denken. Er is nooit gevraagd of er animo was bij de masseuses en dat ben ik niet gewend. Op een eerdere werkplek ging een actie niet door omdat de sekswerkers niet wilden inleveren. Hier voel ik me als een hamlap bij de slager. Lekker voordelig. Voor de dag om is weet ik al dat ik niet mee wil doen. Er wordt niet meer naar gevraagd die dag” .

Desgevraagd zeggen sekswerkers vaak dat ze zelf willen bepalen hoeveel hun seksuele dienstverlening waard is. In de meeste clubs en privéhuizen kunnen ze dat echter niet. In sommige gelegenheden dwingen de exploitanten sekswerkers, in het licht van de afname van de omzet, lage prijzen te accepteren. In de raamprostitutie is het in principe mogelijk de eigen prijs te bepalen, maar een niet- marktconforme prijs wordt daar afgestraft doordat er minder klanten komen.

Dwang tot seks wordt over het algemeen als een aantasting van de psychische en fysieke integriteit gezien. Die kan op nog meer manieren worden geschonden: bijvoorbeeld door sekswerkers te dwingen alcohol (of drugs) met klanten te consumeren.

De schending van een, meerdere of alle vier de vrijheden kan gepaard gaan met economische uitbuiting, maar dat is niet per definitie het geval. Een sekswerker kan dus slachtoffer worden van een vorm van dwang tot seks op de werkplek zonder dat ze daarbij per definitie economisch wordt uitgebuit. Andersom is het theoretisch mogelijk dat een sekswerker economisch wordt uitgebuit zonder dat haar seksuele rechten worden geschonden.

Bovengenoemde misstanden worden vooral naar voren gebracht als feitelijkheden die meestal in een situatie van mensenhandel spelen. De incidentie van deze feiten is echter niet een voorwaarde om tot het oordeel te komen dat er inderdaad van mensenhandel sprake is, maar zal de indruk wel versterken dat dit aan de hand is.

Dwang tot seks en schending van het arbeidsrecht zijn schering en inslag in de prostitutie.[ii] Dit pakt men meestal aan onder de noemer mensenhandel en niet als seksuele intimidatie of schending van het arbeidsrecht.

Sietske Altink, een nadere uitwerking van een idee uit het rapport van Wagenaar en Altink, (2013)

Wat vinden exploitanten ervan? Bekijk.


[i]  Dat bleek bijvoorbeeld tijdens de evaluatie van de opting-in (2010)

[ii]  Zie K. Boonstra, Arbeidsrecht en prostitutie, Bokelman en Altink: Rechten voor prostituees, het verslag van de evaluatiebijeenkomst Opting-In, de meldingen in het digitaal archief van De Rode Draad en de verslagen van sollicitatiepogingen van de insiders.