Het laat middeleeuwse Rome

Het laat middeleeuwse Rome

Het thema van Code Geel  is de stigmatisering door de verplichte dracht voor prostituees in de late middeleeuwen. In die periode waren de steden enorm in omvang aan het toenemen. De kerkelijke autoriteiten zagen zich voor een probleem gesteld: ‘eerbare vrouwen’ moesten beschermd worden tegen mannen die meestal pas laat ‘legaal’ geslachtsgemeenschap in het huwelijk konden hebben.

Men greep terug op kerkvader Augustinus en de geleerde Thomas van Aquino die pleitten voor een uitlaatklep voor deze mannen. Augustinus (354-430): ‘Laat de hoeren uit de menselijke aangelegenheden en gij zult alles in verwarring brengen” Thomas van Aquino (1225-1274) ‘Verwijder hoeren uit de wereld en daardoor zult gij die met sodomie vervullen.’ (in een aan hem toegeschreven geschrift)

Men poogde de oneerbare strikt te scheiden van de eerbare vrouwen. Dat deed men in veel steden in Europa door ze een kledingcode op te leggen. Het feit dat de kleur geel vaak werd voorgeschreven is geen toeval. Het was de kleur van het verraad. Al eerder was al officieel bepaald dat joden, als veronderstelde verraders van Christus, een geel kenteken moesten dragen.

De eerste middeleeuwse kledingverordeningen verboden prostituees alleen maar de kleding van eerbare vrouwen aan te hebben. Zo moest het ‘de deernen’ ingepeperd worden dat ze laag op de sociale ladder stonden. Daarom mochten ze meestal geen juwelen en dure stoffen dragen. Tegen het midden van de veertiende eeuw kwam de nadruk op het verbod van luxe kleding te liggen. Prostituees mochten niet de indruk wekken rijk te zijn door zich met bont, juwelen en borduurwerk te tooien. In Nîmes (1350) en Baynols (1358) mochten ze geen zilver en hermelijn dragen. Die regels dienden om te voorkomen dat eerbare vrouwen in hun zucht naar rijkdom in de verleiding kwamen om ontucht te begaan. Prostituees uit Arles en Avignon mochten geen sluier dragen. In dezelfde periode was in Nîmes een vergelijkbare regel van kracht. In 1320 verboden de stadsbestuurders van het Franse Pézenas prostituees zich in lange jurken met slepen te hullen.

Halverwege de veertiende eeuw eiste men daarnaast in sommige steden dat ze bepaalde kentekenen op hun kleding aanbrachten. In de Languedoc werd daar voor het eerst in Castelnaudary in 1333 naar verwezen, in een verordening  waarin voor hoeren een ‘cordbelt’ werd voorgeschreven. Het Hof van Nîmes, besloot in 1353 prostituees op te dragen een mouw in een andere kleur dan die van in hun kleding te naaien. In Beaucaire werden prostituees in 1374 verplicht een teken op hun linkerarm te dragen, maar in Castres (1375) koos men voor een bepaalde hoed en een paarse ceintuur. Prostituees uit Toulouse protesteerden tegen vergelijkbare maatregelen bij de koning, die ze het privilege gaf zich te kleden zoals ze wilden, mits ze een kenteken op hun mouw speldden. (Otis, 1985)

De aanpak van prostitutie in Frankrijk stond aan het eind van de middeleeuwen model voor andere Europese landen. Elders (behalve in de Noordelijke Nederlanden) vaardigde men ook kledingvoorschriften uit: In Bazel en Leipzig moesten prostituees een voorgeschreven mantel aan.

Een ander instrument om de ‘wilde wiven’ op de plaats te houden was door ze bepaalde straten toe te wijzen. Ook werden er beperkingen in de tijd gesteld waarin ze zich onder ‘de mensen’ mochten mengen.

Niettemin wisten veel ‘wilde wiven’ zich aan het regime te onttrekken en zich als zelfstandige prostituee een bestaan te verwerven. De stedelijke overheden renden steeds met nieuwe ‘keuren’ (verordeningen) hijgend achter de feiten aan.

In de Lage Landen waren er geen kledingvoorschriften. Een uitzondering vormde Maastricht. Daar moesten de deernen krachtens een verordening uit 1398 een gele doek over hun hoofddoek dragen. Als ze daar niet aan voldeden moesten ze één Pietersgulden boete betalen. Een halve gulden ging naar degene die de vrouw aangaf; de beul kreeg de andere helft. Deze doek moest een halve voet breed en een voet lang zijn.[I]Website mestreechter stercke, geraadpleegd 12-11-2016.Mogelijk richtte Maastricht zich meer op het nabijgelegen Luik dan op meer noordelijker gelegen steden. In Luik moesten prostituees een onderscheidingsteken dragen. In de zestiende eeuw werd prostitutie onder meer door de invloed van de reformatie in veel  steden verboden.

Voor 200 euro exclusief reiskosten komt Sietske Altink uitgedost als ‘stigma’ een lezing houden met voorbeelden en achtergronden. (Duur ongeveer drie kwartier met daarna mogelijkheid tot discussie en vragen stellen. U kunt dit reserveren door via sekswerkerfgoed@gmail.com contact met haar op te nemen.

Bekijk het fimpje dat Eveline van Dijck heeft gemaakt over Code Geel op het youTube- kanaal van sekswerkerfgoed:

Noten   [ + ]

I. Website mestreechter stercke, geraadpleegd 12-11-2016.