Rode Draad 2008-2012

De affiche met het voorwaardenpakket

De affiche met het voorwaardenpakket

Medewerkers van de Rode Draad bezochten regelmatig bedrijven om ter plekke voorlichting te geven aan de daar werkzame sekswerkers.  Daarnaast runde de Rode Draad een telefonische helpdesk. Hieronder geven we eerst een overzicht van de klachten die bij de helpdesk van de Rode Draad binnenkwamen over de naleving van het voorwaardenpakket in de periode 2008-2012.[i] Daarna gaan we in op de ervaringen tijdens het veldwerk.

De klachten betroffen in het bijzonder:

De arbeidsverhouding:

  • Geen vrije werktijden
  •  ‘All in’ pakketten[ii], zoenen verplicht, ‘acties’ (korting e.d.)
  • Kledingvoorschriften
  • Gedwongen drinken
    • Oneigenlijke werkzaamheden moeten verrichten.

De inkomsten:

  • Onvolledige of geen afdracht van belastingen door de exploitant
  • Vergoeding voor extra werkzaamheden niet (volledig) mogen houden; exploitant vraagt ook een percentage van de extra werkzaamheden
    • De exploitant verstrekt geen bonnen (loonstrookjes) of slechts voor een deel van de verdiensten.

Voorlichting:

  • Gebrek aan voorlichting van sekswerkers.

Tabel 1 geeft een overzicht van de klachten over naleving van de voorwaarden m.b.t. de zelfstandigheid van de prostitutie (de arbeidsverhouding).  Tabel 2 betreft klachten op het gebied van administratie en belastingbetaling door de exploitant.

De bronnen zijn ingedeeld naar ‘individueel’ en ‘collectief’. Met individueel wordt bedoeld een klacht van een individuele sekswerker d.m.v. e- mail, telefoon of interview. De term collectieve bronnen duidt op informatie uit veldwerk of ander bedrijvenbezoek waar de exploitant zich binnen gehoorsafstand bevond. Bedacht moet worden dat de klachten vaak van één vrouw komen, maar ook de andere vrouwen in het bedrijf betreffen. In één geval gaat het zelfs om een keten van bedrijven.

Tabel 1: Schending van de voorwaarden die betrekking hebben op de zelfstandigheid van de sekswerker, geordend naar meldingen per jaar (Rode Draad)

Voorwaarde 2008[iii] 2009[iv] 2010 2011  2012 Individueel Collectief
Klanten en handelingen kunnen weigeren

1

7

1

8

1[v]
Tijden zelf kunnen bepalen

2

4

5

11

Niet verplicht worden alcohol drinken

2

1

3

Geen verplichte kledij

1

1

Geen schending privacy door exploitant[vi]

2

1

3

Geen ongewenste klussen hoeven te doen

1

1

1

3

Geen verbod op elders werken

1

1

1

Totaal

2

9

1

18

2

30

1

Tabel 2: Schending van de voorwaarden op het gebied van belastingbetaling en administratie

door de exploitant, geordend per jaar (Rode Draad).

Voorwaarde 2008 2009 2010 2011 2012 Individueel Collectief
Belasting voor de vrouw afdragen

1

8

1

Exploitant steekt afdracht prostituee in eigen zak

1

1

1

8

11

Geen afdrachten van extra’s

3

3

3

1

10

Afdrachten per klant laten zien

4

12

15

1

Ieder gewenst moment uitbetalen

1

12

13

Een goede administratie bijhouden

4

1

12

17

Totaal

13

6

4

53

0

67

1

Helpdesk

Hieronder volgt een greep uit de klachten bij de helpdesk van de Rode Draad. [vii]

Zelfstandigheid

  • De vrouwen worden gedwongen tot champagne drinken. Een tweede beller over hetzelfde bedrijf: Ze werden ook gedwongen ’s avonds te werken. Een derde beller over dit bedrijf: Alle vrouwen worden gedwongen aan het voorstelrondje mee te doen. De vrouwen moeten ook aan acties meedoen (tijdelijke prijsverlagingen). Een deel van het geld gaat zwart. Er wordt ook dringend geadviseerd de boekhouder van de zaak te nemen. De vrouwen krijgen slechts een keer per maand een afrekening (2009)
  • Verplichte kleding (2011)
  • De exploitant staat niet toe dat de vrouw bij een ander bureau werkt (2011)
  • Dwang tot onveilige seks of ongewenste/onvrijwillige handelingen. Dit komt vooral voor bij acties om extra klanten te trekken, maar ook daarbuiten verplichten exploitanten vrouwen tot handelingen die zij niet willen. In één geval wordt aan de klant wanneer hij vertrekt gevraagd of de vrouw het goed heeft gedaan (2011)
  • Dwang tot langer aanwezig zijn en niet zelf de werktijden kunnen bepalen. Een vrouw: “Ik moet 12 uur aanwezig zijn maar er is geen flikker te doen” (2011)
  • Intimidatie en chantage door exploitanten (2011)
  • Onterecht ‘ontslag’ (2011)

Administratie

  • De vrouwen krijgen geen opting-in bonnen/loonstrookjes (2008; 2009; 2011)
  • De exploitant weigert bonnen te geven of vraagt hier extra geld voor (2009)
  • De vrouw moest voor de opting-in een blanco formuilier ondertekenen (2008; 2009)
  • De exploitant van een escortbureau wil de prostituees mee laten betalen aan zijn opting-in boekhouding (2009)
  • Het jaaroverzicht klopt niet (2009)
  • De exploitant houdt een percentage van de fooien van de klant voor de sekswerker in (2011)
  • Gebrekkige afrekening (2011)
    • Exploitant steekt het geld dat hij voor de belastingbetaling van de vrouw reserveert in eigen zak. Hij draagt wel af, maar te weinig (2011). Een vrouw:

“Ik heb het gevoel dat ik nergens meer kan werken zonder uitgebuit te worden. Het lijkt net alsof al die tenten dezelfde boekhouder hebben of zo. De houden zogenaamd belasting voor je in terwijl ze ons deel van het geld in eigen zak douwen. Als je om een echt loonstrokkje vraagt geven ze er eentje waar een ander adres en naam van bedrijf op staat en waar wat anders qua getallen op staat en zogenaamde onkostenvergoeding. Ze zeggen dat als het je niet bevalt je maar elders moet gaan werken. Wat moet ik nou.”

  • Een exploitant van een escort bureau dreigt naaktfoto’s van de betrokken vrouw op internet te zetten bij klachten over de afrekening. Twee andere vrouwen in hetzelfde bedrijf hebben hetzelfde probleem; twee vrouwen durven niets te zeggen (2011).

(Valse) voorlichting

  • De exploitant heeft de vrouw verteld dat als ze niet meedeed aan de opting-in, de belasting al haar verdiende geld (van januari tot juli) zou terugvorderen (2008)
  • Een sollicitante in een bedrijf waar met opting-in wordt gewerkt, krijgt te horen dat er ziektegeld van haar verdiensten wordt afgetrokken, voor het geval zij ziek wordt (2009)
  • De exploitant belooft de vrouwen dat ze voor de belasting anoniem kunnen blijven (2009)
  • Exploitant verspreidt desinformatie (2011)

Boetes

  • Een vrouw heeft zelf met een klant afgesproken. Dat mocht niet, ‘dat was stelen van de zaak’. Ze moest daar een flinke boete voor betalen. (21.000 euro). De eigenaar van de club had de banden van haar auto kapot gesneden. Ze kreeg geen bonnen, geen jaaroverzicht en kreeg het geld voor de champagne niet (2009)
  • Boetes moeten betalen (2011)

Privacy

  • De exploitant heeft afluisterapparatuur geplaatst in de werkruimtes of de ruimte waar de sekswerkers verblijven als er geen klanten zijn (2011)
  • De eigenaar van een webcam bedrijf heeft zonder toestemming van de vrouw filmmateriaal op internet geplaatst

Verdiensten

  • Een vrouw zegt dat ze gestopt is met opting in: “Ik hield er niet genoeg aan over en ben thuis gaan werken” (2009).

Veldwerk en bedrijvenbezoeken

De vrouwen die de Rode Draad tijdens het veldwerk spraken waren over het algemeen positiever over opting-in dan de vrouwen die de informatietelefoon belden. Een vrouw wijst bijvoorbeeld op de voordelen van de vaste 20% aftrekregeling: in het verleden was er verschil met de aftrekposten tussen Amsterdam en den Haag, nu is dat voor iedereen hetzelfde (2011). Een ander zegt dat het opting-in systeem natuurlijk even wennen was, maar nu maakt het haar niet zoveel meer uit (2011). Een ander vindt het vooral gemakkelijk (2011).

Dat meer vrouwen tijdens het veldwerk tevreden zijn over opting-in is verklaarbaar. Degenen die belden of mailden naar De Rode Draad hadden een probleem ondervonden en dat was niet per definitie zo met de vrouwen die tijdens het veldwerk werden bereikt. Ten tweede was tijdens het veldwerk de exploitant meestal aanwezig of binnen gehoorafstand bij de gesprekken. In dat geval leggen niet alle vrouwen hun klachten op tafel. Dat de aanwezigheid van de exploitant de antwoorden van de sekswerkers mogelijk beïnvloed wordt ook opgemerkt door Elise Ketelaars in haar onderzoek.

Opmerkelijk is ook dat de focus bijna uitsluitend lijkt te zijn gericht op vrouwelijke sekswerkers. Volgens een mannelijke respondent is er niet één mannelijke sekswerker die aan opting-in doet of belasting betaalt over zijn verdiensten als sekswerker (2010).[viii]

Zelfstandigheid

Wanneer bedrijven menulijsten hanteren of op een website adverteren dat bijvoorbeeld zoenen altijd is toegestaan, duidt dit op weinig vrijheid van sekswerkers om handelingen te weigeren. Voor escortbureaus geldt bijna per definitie dat een sekswerker moeilijk rechtsomkeerd kan maken als hij/zij bij een klant arriveert. Bovendien hebben veel escortbureaus de neiging afspraken over handelingen in naam van de escort te voeren.[ix]

Vrouwen vertellen over een bedrijf waar de exploitant een auto liet posten voor het adres van een vrouw die zich ziek had gemeld om te controleren of ze echt ziek was (2011).

Administratie

Het op papier zetten van afspraken lijkt niet of nauwelijks te gebeuren. Er is geen geval bekend waar dit inderdaad gebeurde.

In sommige gevallen hebben vrouwen al maandenlang geen bonnen gekregen of moeten zij betalen voor bonnen.

Voorlichting

Een vrouw vertelt dat zij door de exploitant was gewaarschuwd om niet met Kerasos in zee te gaan, de Belastingdienst zou het haar dan erg moeilijk maken. Ze had daarom tegen wil en dank voor de opting-in regeling gekozen.

Privacy

In het kader van de opting-in mogen geen adressen worden gegeven van de bedrijven waar de vrouw heeft gewerkt. Ingeval een prostituee een uitkering aanvraagt verstrekt het UWV echter regelmatig de adressen van vermeende werkgevers aan gerechtsdeurwaarders en gemeentelijke diensten. Dit leidt soms tot een onterecht loonbeslag.

Toegang tot financiële dienstverlening

Het is bekend dat sekswerkers geen of slecht toegang hebben tot de financiele dienstverlening, bijvoorbeeld het openen van een zakelijke rekening of het verkrijgen van een hypotheek. Dit probleem wordt niet opgelost met opting-in. Een vrouw zegt bijvoorbeeld dat het belastingverhaal aan hen was voorgespiegeld als gouden bergen, maar ze is nu bezig met een huis te kopen en ze heeft dan wel een loonstrook maar geen contract en kan op deze manier niets met die hele opting-In regeling (2011). Een andere vrouw die al een jaar met opting-in werkt betwijfelt of ze zo een hypotheek kan krijgen (2011). Een derde vrouw is positief over Kerasos, ze kent iemand uit Breda die via Kerasos een hypotheek heeft kunnen krijgen (2011).

Twee vrouwen melden bij de helpdesk dat de afrekening van de opting-in en de BTW-boekhouding bij een makelaar niet voldoende garantie boden om een huis te huren. Tijdens het veldwerk komt eenzelfde klacht naar voren (2011).

Exploitanten over opting-in

Exploitanten hebben gemengde gevoelens over de opting-in. Zo stelt een exploitant opting-in dat volgens de vrouwen opting-in geen verbetering is geweest. Hij overweegt om te gaan kijken of Kerasos niet een betere optie is voor de vrouwen (2010). Een andere exploitant meldt dat het niet mee valt om vrouwen te vinden. Ze komen wel, maar zodra hij de opting-in regeling uitlegt, haken ze af (2011). Een derde exploitant stelt dat de opting-in voor hem alleen maar een heleboel administratief werk betekent in de avond uren. Hij denkt dat de belastingdienst gegevens van de werkende vrouwen doorgeeft, want hij krijgt brieven van incassobureau’s op de club voor de vrouwen. Er is niet veel verbeterd sinds 2007 (2010). Een andere exploitante zegt dat de opting-in regeling veel vrouwen heeft weggejaagd, bijvoorbeeld naar Duitsland en België. Maar nadat de tentakels van de Belastingdienst tot in België bleken te reiken, kwamen er ook wel weer vrouwen terug (2012).

Onderzoek prostitutiebeleid Nederland

In deze paragraaf beschrijven wij enkele ervaringen uit het vergelijkend onderzoek van Wagenaar  et al. naar het prostitutiebeleid in Nederland en Oostenrijk (2013). In het kader van het onderzoek werden interviews gehouden met sekswerkers, bedrijven bezocht en hield een sekswerker een dagboek bij van haar ervaringen in de verschillende bedrijven waar zij werkte.

Tijdens de periode van het onderzoek werkte de dagboekschrijfster in  verschillende bedrijven door het hele land heen. In geen enkel bedrijf werden niet een of meerdere voorwaarden geschonden. In één bedrijf, bijvoorbeeld, wil een vrouw niet tegen de afspraken de hele zaak schoonmaken, krijgen vrouwen cash geld terug en krijgen ze horen dat de exploitant dit niet wil verlonen. Extra vrij mag alleen na overleg met de exploitant. Een andere vrouw merkt op

“Vragen om zaken op papier te zetten is hetzelfde als gebukt in de deuropening gaan staan om de schop naar buiten te ontvangen.”

De vrouw is ontslagen.

In een tweede bedrijf (met vier vestigingen) wordt een vrouw die met de auto komt geacht toch te drinken met de klanten. Een keer per maand is het verplicht een weekend te werken. Er is geen vrije kledingkeuze. Vrouwen mogen pas extra’s vragen als de klant haar voor een uur heeft geboekt. Daarna wordt er van extra’s ook een afdracht aan de exploitant verwacht. Bovendien wordt niet al het geld verloond: soms krijgt de een wat meer zwart, soms de ander.

In een derde bedrijf heeft een vrouw die daar komt werken al een klant voordat de papieren in orde zijn. Vrouwen mogen niet zelf bepalen wanneer en wat zij eten en ook hier worden niet alle verdiensten opgegeven.

In een van de bedrijven die tijdens het onderzoek vaak bezocht werden, deed men niet mee aan de opting-in. In het andere maakte de exploitant afspraken voor de vrouwen, bepaalde de exploitant de prijzen en werden niet alle verdiensten opgegeven.

In niet een van de bedrijven die werden bezocht of waar de dagboekschrijfster werkte, werden de werkelijke bedragen aan de belastingdienst doorgegeven.

Over de verdiensten merkt een van de respondenten op dat ze volgens de opting-in maar 40 euro per klant overhoudt. Zij vindt dat haar verdiensten door de opting-in omlaag zijn gegaan. Nog twee andere vrouwen hebben dezelfde klacht. Een andere vrouw zegt:

Ik weet honderd procent zeker dat de exploitant het geld voor de belasting in eigen zak steekt.”

Slechts één vrouw vindt dat weliswaar de verdiensten lager zijn, maar de opting-in minder rompslomp geeft.

Een vrouw die officieel nog via de opting-in werkt maar haar geld verdient in het illegale circuit zegt over het bedrijf waar ze werkt dat daar sinds de opting geen klant meer komt.

Conclusies

Het onderzoek concludeert dat het nog steeds slecht gesteld is met de arbeidsverhouding en rechtspositie in de vergunde sector:[x]

  • Het merendeel van de sekswerkers verklaarde dat ze klanten kunnen weigeren. Een groot deel verklaarde echter dat het weigeren van seksuele handelingen veel moeilijker ligt. Zij werden vaak onder druk gezet om onveilige orale seks toe te staan;
  • De meeste clubs houden de helft van de inkomsten van de sekswerker in. Het is doorgaans volstrekt onduidelijk hoe de eigenaar het percentage dat naar de belasting gaat vaststelt en welk deel naar de sekswerker gaat. Drie van de Nederlandse geintervieuwden verklaarden dat er sprake was van belastingfraude op hun kosten. Vrijwil niemand ontving een (btw-) factuur van de eigenaar. De verdeling van inkomsten tussen eigenaar en sekswerker is schimmig;
  • Verschillende bedrijven maken gebruik van surveillancecamera’s en verborgen microfoons, niet alleen voor de veiligheid, maar ook voor controle van de sekswerkers;
  • Sommige bedrijven hanteren kleding voorschriften;
  • Sekswerkers worden niet vaak aangemoedigd alcohol te consumeren met de klant.

Prostitutie Informatie Centrum (P.I.C.)

Na de invoering in 2008 werd de eerste twee jaar een meldpunt voor vragen en klachten ingericht bij het PIC in Amsterdam (www. pic-amsterdam.com). Hoewel het meldpunt niet meer bestaat, komen er nog steeds vragen binnen. Hieruit blijkt dat er algemene onwetendheid is omtrent belasting betalen onder een grote groep sekswerkers. Dit maakt hen kwetsbaar voor malafide administratiekantoren en fouten in de administratie. Er is grote behoefte aan heldere informatie. Tegelijk bestaat er ook een grote onwetendheid bij de Belastingtelefoon en mensen werkzaam bij de Belastingdienst die zich niet specifiek met de seksbranche bezighouden. Sekswerkers en anderen die bij de branche betrokken zijn weten in principe niet bij wie ze moeten zijn, maar bij de Belastingtelefoon en aan de balie op een willekeurig kantoor weten ze dat ook niet (2014).

Overige

Hieronder komen een aantal punten aan de orde die in meer of mindere mate samenhangen met de opting-in regeling.

Wachttijd onbetaald

Een van de problemen bij de opting-in is dat alleen de seksuele handelingen met klanten in de betaling zijn opgenomen. De wachttijd op klanten blijft onbetaald, net als de tijd die de sekswerker besteed aan animeren, de conversatie met klanten en/of het scheppen van een gezellige sfeer in de zaak. Dit doet geen recht aan de verschillende kanten van een prostitutie contact: klanten worden gereduceerd tot uitsluitend consumenten van een of meer seksuele handelingen en sekswerkers tot mensen die alleen voor het verrichten van seksuele handelingen waard zijn betaald te worden. Dit heeft een aantal gevolgen. Omdat sekswerkers niet voor hun aanwezigheid worden betaald, hebben zij er geen belang bij veel aanwezig te zijn. Het resultaat is dat klanten die op zoek zijn naar gezelligheid en meerdere vrouwen willen ontmoeten, wegblijven. Als oplossing zou bijvoorbeeld gedacht kunnen worden aan een combinatie van loondienst voor de aanwezigheid en zelfstandigheid (ZZP) voor het seksuele contact met de klant.

Prijs/kwaliteitsverhouding en percentage regeling

Hoewel het geen voorwaarde voor de opting-in is dat de sekswerker automatisch 50% van haar verdiensten afdraagt aan de exploitant, wordt dit wel gesuggereerd doordat alle voorbeelden die in de voorlichtingsfolders van de belasting worden gegeven uitgaan van de oude 50/50 regeling.[xi] Er wordt geen uitleg gegeven over de gronden waarop dit is gebaseerd. Dit is niet alleen opmerkelijk omdat de belastingdienst hiermee de voor 2000 in de sector gebruikelijke percentageregeling legitimeert. Het is ook opmerkelijk omdat daarmee elke prijs-kwaliteitverhouding buiten beeld wordt gelaten, d.w.z. de verhouding tussen de afdracht van de sekswerker aan de exploitant en de kwaliteit van de voorzieningen die deze biedt (bemiddeling, kwaliteit kamers, schoonmaak enz.). Dit zou een van de factoren kunnen zijn die aanzetten tot leegloop van de vergunde sector. Ter vergelijking: een goed gefaciliteerde kamer (inclusief helder beddengoed en schoonmaak) bij van der Valk is 80 euro per 24 uur.

Ontbreken van sociale zekerheid

Het ontbreken van sociale zekerheid is een van de risico’s van zelfstandig ondernemerschap. Echter, de opting-in biedt nu juist niet de voordelen van zelfstandig ondernemerschap. Bovendien is het voor prostituees (nog steeds) onmogelijk een ziekte en arbeidsongeschiktheidsverzekering af te sluiten. De opting-inner loopt dus de risico’s van een zzp’er, maar zonder de voordelen en de mogelijkheden van het zzp’erschap.

Samenvatting en conclusies

Sekswerkers geven een aantal duidelijke voordelen van de opting-in aan. De belangrijkste zijn dat zij zelf geen administratie hoeven bij te houden en er van uit mogen gaan dat het “met de belasting in orde is”. Op grond van de beschreven ervaringen is het echter de vraag of zij van dit laatste zonder meer uit kunnen gaan. Als één van de voordelen van opting-in wordt gesteld dat de vrouwen geen boekhouder meer nodig zouden hebben. Een opting-inner hoeft inderdaad geen dagadministratie bij te houden (noch van de inkomsten, noch van de uitgaven voor beroepskosten, noch zelf belasting af te dragen. Maar er is wel degelijk sprake van een boekhouding over het deel van de omzet van de sekswerker. In de praktijk wordt deze vaak verzorgd wordt door de boekhouder van de exploitant.

De meeste vrouwen blijken slecht op de hoogte te zijn van hun arbeidsrechten en zijn veelal onbekend met de voorwaarden waar de exploitant aan moet voldoen. Dit geldt niet voor de vrouwen die werken via de coöperatie Kerasos. Zij zijn aanmerkelijk beter op de hoogte van hun rechten en ook aanmerkelijk kritischer over opting-in.

Het aan de opting-in verbonden voorwaarden pakket beoogt de zelfstandigheid van sekswerkers te waarborgen. Het is de vraag in hoeverre hier in de praktijk inderdaad (in overwegende mate) sprake van is. Op basis van de interviews, de klachten bij de Rode Draad en de ervaringen bij het veldwerk en bedrijfsbezoeken kan op zijn minst geconcludeerd worden dat het met regelmaat voorkomt dat exploitanten zich niet aan de voorwaarden houden. Sekswerkers worden (nog steeds) gedwongen zaken te accepteren die volgens het voorwaardenpakket verboden zijn, zoals kleding- en andere voorschriften, seks zonder condoom, oneigenlijke werkzaamheden, enz. Afspraken worden niet schriftelijk vastgelegd, er worden geen of geen correcte schriftelijke overzichten gegeven van de verdiensten en inhoudingen. In sommige gevallen moeten vrouwen betalen om de overzichten (‘bonnen’) te krijgen waar zij recht op hebben.

Op zich is dit geen verrassing. Meer opmerkelijk is dat opting-in – een systeem dat gebaseerd is op de afwezigheid van een gezagsverhouding – zonder een sluitend systeem van handhaving van toepassing is verklaard op een sector waarin de belastingdienst constateert dat er vrijwel altijd feitelijk sprake is van een gezagsverhouding en waarvan bekend is dat misbruik van gezag aan de orde van de dag is.

Een andere factor die zelfstandigheid onder druk zet is de percentage regeling. Doordat een
percentage wordt gerekend per dienstverlening, wordt betrokkenheid van de exploitant bij de dienstverlening in de hand gewerkt: hoe hoger de dagomzet van de prostituee, hoe hoger de dagomzet van de exploitant.

Regelmatig lijkt sprake te zijn van schijnzelfstandigheid: feitelijk is er sprake van een gezagsverhouding, dus werkgeverschap, echter zonder de bijbehorende werkgeversverplichtingen.

Uit de folders van de belastingdienst kan afgeleid worden dat indien de exploitant zich niet aan het voorwaardenpakket houdt sprake is van een loondienstverhouding:

Een belangrijke vraag voor de Belastingdienst is: Zijn sekswerkers werknemers? Bent u dus werkgever? Loondienst is wel de normale situatie [….] Als u een overeenkomst sluit met de belastingdienst én voldoet aan de voorwaarden die daarbij horen zijn de sekswerkers volgens de Belastingdienst en de uwv niet bij u in loondienst […] De Belastingdienst zal blijven controleren of u zich ook echt aan de voorwaarden houdt.[xii]

In de praktijk blijkt van controle op de naleving van de voorwaarden weinig sprake te zijn. Noch de belastingdienst, noch de UWV, noch de arbeidsinspectie, noch gemeenten in het kader van het vergunningstelsel lijken dit tot hun verantwoordelijkheid te rekenen. Opting-in staat of valt met een goede handhaving met bijbehorende sancties. Er zijn ons geen recente situaties bekend waarin exploitanten bij niet-naleving alsnog zijn aangeslagen voor loondienst.

Daarmee lijkt de opting-in op dit moment meer het belang van de exploitanten (wel gezag, geen werkgeversverplichtingen) en de belastingdienst (vergroten van de belastingopbrengsten uit prostitutie) te dienen dan dat van de prostituees.

Een ander, zowel principieel als praktisch, probleem is het gebrek aan keuzemogelijkheden voor de sekswerker. In (vrijwel) elke sector hebben mensen zelf de keuze of ze in loondienst, als zzp’er of via opting-in willen werken. In de prostitutie niet. De exploitant kiest voor loondienst of opting-in. De prostituee heeft hier niets over te zeggen. Dit probleem wordt versterkt door het maximum vergunningenstelsel en de daaruit voortvloeiende gesloten markt en monopolie positie van exploitanten, in combinatie met de sterke afname van het aantal legale, d.w.z. vergunde, werkplekken.[xiii] Vrijwel de enige mogelijkheid om legaal als zzp’er te werken is de raamprostitutie. Door het gesloten vergunningenstelsel en de afname van het aantal werkplekken is echter ook daar sprake van monopolieposities en staan de raamprijzen niet in verhouding tot de geleverde diensten. Vrijwel alle gemeenten verbieden formeel of feitelijk zelfstandig thuiswerk, hetzij via de APV hetzij via bestemmingsplannen.

Beide ontwikkelingen gaan ten koste van de mogelijkheden voor sekswerkers om zelfstandig én legaal te werken. Dit ondergraaft in ernstige mate een van de belangrijke doelstellingen van de opheffing van het bordeelverbod: verbetering van de posititie van prostituees. Het leidt er bovendien toe dat een aanzienlijk deel van de sekswerkers er de voorkeur aangeeft buiten het vergunde circuit te werken, hetgeen ten koste gaat van de andere hoofddoelstellingen van de opheffing van het bordeelverbod: regulering van de sector en tegengaan van misstanden.

De overheid heeft zich van meet af aan op het standpunt gesteld dat de arbeidsovereenkomst tussen sekswerker en bedrijf een privaatrechtelijke aangelegenheid is. Hoewel dit de jure juist is, gaat dit standpunt voorbij aan de maatschappelijke werkelijkheid waarin sekswerkers nog steeds een zeer zwakke positie innemen en ook geen beroep kunnen doen op collectieve belangenbehartiging.[xiv] Dit standpunt wordt bevestigd door de ervaring van sekswerkers dat gemeenten bij klachten over niet-naleving van het voorwaardenpakket stellen dat dit geen aangelegenheid is die hen aangaat. Tegelijkertijd stellen gemeenten in het kader van het vergunningenstelsel vergaande eisen aan de exploitant. Zo kan het dus voorkomen dat wel gecontroleerd wordt of de wc’s schoon zijn, maar niet of de exploitant de bij hem werkzame sekswerkers dwingt tot handelingen die zij niet willen of fraude pleegt met de belastingafdrachten van de sekswerker.

Aanbevelingen

  1. Verbetering van de voorlichting aan sekswerkers over hun arbeidspositie en de voorwaarden waaraan exploitanten moeten voldoen indien zij werken met opting-in. Voorlichting dient niet overgelaten te worden aan de exploitanten. De overheid dient hier een actieve rol in te spelen, onder meer door middel van schriftelijk voorlichtingmateriaal in verschillende talen en door de inrichting van een informatie en -meldpunt waar sekswerkers,  desgewenst anoniem,[xv] terecht kunnen met vragen en klachten over de naleving van het voorwaardenpakket.
  2. Verbetering van de handhaving resp. controle op de naleving van het voorwaardenpakket. Dit is een taak van de belastingdienst. Of sprake is van opting-in of loondienst dient bepaald te worden aan de hand van de feitelijke omstandigheden, zoals dat ook in andere sectoren gebeurd. Houdt de exploitant zich niet aan het voorwaardenpakket en wordt voldaan aan de voorwaarden voor loondienst (gezagsverhouding, persoonlijke arbeid, tegen betaling), dan dient loondienst te worden aangenomen.
  3. Naleving van het voorwaardenpakket bij opting-in opnemen als voorwaarde in het gemeentelijke vergunningenstelsel. Indien de voorwaarden niet worden nageleefd kan dit tot een waarschuwing, boete of in het ergste geval tot sluiting van het bedrijf leiden.
  4. Rekenvoorbeelden in het voorlichtingsmateri aal van de belastingdienst dienen er niet van uit te gaan dat de sekswerker standaard 50% van haar (of zijn) verdiensten afdraagt aan de exploitant, waarmee gesuggereerd wordt dat dit onderdeel vormt van het voorwaardenpakket. Het percentage dat wordt afgedragen aan de exploitant dient per situatie te worden afgesproken en in verhouding te staan tot de geboden voorzieningen.
  5. Afschaffing van de verplichte toepassing van opting-in in de besloten prostititutie. Aan exploitanten én prostituees dient de keuze geboden te worden of zij in loondienst, via opting-in of als zzp’er willen werken. [xvi] Welke arbeidsverhouding van toepassing is dient te worden bepaald op grond van de feitelijke omstandigheden in plaats van (schijn) aannames.
    1. Toevoegen van een alinea aan de toelichting op Artikel 3 punt l AmvB Wrp (p. 8). Oorspronkelijke tekst: “In onderdeel l van het eerste lid is bepaald dat een exploitant inzicht moet geven in de voorwaarden waaronder een prostituee voor of bij hem werkzaam is. Daar waar het gaat om waarborgen die gelden bij het verrichten van werkzaamheden in de prostitutie is het uitgangspunt waaraan een exploitant dient te voldoen het vigerende wettelijke kader, zoals de Arbeidsomstandighedenwet [schrappen: de Arbeidstijdenwet, de wet Minimumloon en minimumvakantiebijslag] ”. Toevoegen: “Bij loondienst is de Arbeidstijdenwet van kracht, evenals de wet Minimumloon en Minimumvakantiebijslag. Bij prostituees die werkzaam zijn via opting-in dient de arbeidsrelatie te voldoen aan het Voorwaardenpakket. Binnen seksinrichtingen waarin prostituees als zelfstandige werkzaam zijn, dient de exploitant aan de van toepassing zijnde fiscale verplichtingen te voldoen zoals het verstrekken van BTW-facturen.”

Tenslotte:

Wij willen nogmaals benadrukken dat dit rapport niet pretendeert een volledige en representative weergave te geven van de stand van zaken. Daarvoor is een gedegen onderzoek nodig. De gesignaleerde problemen geven ons inziens echter meer dan voldoende reden voor het uitvoeren van een serieuze en onafhankelijke evaluatie van de opting-in regeling.

Literatuur en bijlage:

 

Tekst: Marjan Wijers & Leontine Bijleveld m.m.v. Sietske Altink en Elise Ketelaars

@ Platform Positieverbetering Prostituees & Vereniging Vrouw en Recht Clara Wichmann

Utrecht, 31 maart 2014

 


[i] De Rode Draad is in 2012 opgeheven vanwege gebrek aan subsidie.

[ii] Dit betekent dat tegen betaling van een vast bedrag de klant alles kan doen.

[iii] De opting-in was in 2008 niet het gehele jaar van kracht.

[iv] Het kantoor van De Rode Draad was in het jaar 2009 beperkt bemensd in verband met subsidieproblemen.

[v] Exploitant maakt afspraak met klanten.

[vi] Onder schending van privacy valt in dit geval ook het plaatsen van afluisterapparatuur in de ruimten waar sekswerkers verblijven als er geen klanten zijn.

[vii] Zie voor een uitgebreide beschrijving van de bevindingen van de Rode Draad in 2011: Sekswerk in 2011. Trendrapport (2012), Amsterdam: Rode Draad. In 2011 deden 185 sekswerkers een beroep op de helpdesk (via mail, telefoon of een bezoek). Vaak hadden zij meerdere vragen of klachten en was er verschillende keren contact.

[viii] Dit klopt niet helemaal. In Amsterdam bestaat bijvoorbeeld een jongensclub die met opting-in werkt.

[ix] Zie de interviews met exploitanten van escortbureaus in Bakker en Van der Weide (2013).

[x] Wagenaar c.s (2013), p. 24.

[xi] Zie “Belastingen. Hoe werkt dat in de relax branche”, p.9.

[xii] Informatiemap Prostitutiebranche (informatie voor exploitanten), p. 1.

[xiii] Sinds 2000 is het aantal clubs aanzienlijk afgenomen. In 2000 werd het aantal (privé) clubs op 800 geschat (Venicz et al. 2000). In november 2010 waren er volgens de VER nog 360-370 clubs over (Wagenaar et al. 2013). Ook het aantal ramen is aanzienlijk gedaald. Sommige steden sloten een deel van de ramen, zoals Amsterdam, Den Haag, Groningen, Arnhem en Alkmaar, andere steden sloten de gehele raamprostitutie, zoals Rotterdam. In 1999 waren er 2096 ramen, in 2009 waren er hier nog 1466 van over (Wagenaar et al. 2013). Ook de meeste tippelzones werden de afgelopen jaren gesloten (Rotterdam, Den Haag, Amsterdam, Eindhoven en Arnhem). Tippelzones bestaan nog in Groningen, Nijmegen en Utrecht. Deze trend gaat vooralsnog door. Veel van deze maatregelen vonden plaats in het kader van bestrijding van mensenhandel. Tegelijk met het afnemen van het aantal legale werkplekken neemt de druk op sekswerkers om in de vergunde sector te werken toe.

[xiv] Wagenaar et al., p. 23; p. 28-29.

[xv] Voor sekswerkers kan het riskant zijn een klacht in te dienen wanneer er niet zeker van kunnen zijn dat deze desgewenst anoniem wordt afgehandeld. Door het maximumstelsel zijn de legale werkplekken immers zeer schaars. Zoals dit rapport ook laat zien, brengt klagen het risico met zich mee de schaarse werkplek te verliezen.

[xvi] Ook zouden werkzaamheden eventueel gesplitst kunnen worden in animeren (loondienst of opting-in) en het verlenen van seksuele diensten (zzp). In geval van arbeid als zzp’er betaalt de prostituee de exploitant voor de faciliteiten die hij verleent (huur kamer, schoonmaak, etc.) vergelijkbaar met de raamprostitutie.