In 2010 brachten we in verband met het internationaal vergelijkende onderzoek de situatie in Utrecht in kaart.We probeerden schattingen te maken van het aantal sekswerkers en werkplekken. We hebben de verschillende werksoorten: raamprostitutie, clubs, privéhuizen en de straat onder de loep genomen. Ook probeerden we wat meer te weten te komen over de mobiliteit.

Aantallen sekswerkers

In 2008 registreerde de Belastingdienst tot oktober 698 sekswerkers die in Utrecht belasting betaalden. Onder hen bevonden zich ook prostituees die in Utrecht woonden maar elders werkten. We wisten niet  hoeveel van die 698 sekswerkers in 2010 waren gestopt. (Bron: Evaluatieonderzoek Utrechts Prostitutiebeleid, 2009)
In Utrecht is er een hulpverleningsorganisatie: het HAP (Huiskamer Aanloop Project). Op grond van de cliëntenregistratie van deze instelling concludeerde men dat er in 2006 700 sekswerkers contact hebben gehad met het HAP. In 2007 zouden dat er 900 zijn geweest. (Evaluatieonderzoek Utrecht, Deelonderzoek, 2009). Het HAP stelde dat er op jaarbasis 874 vrouwen op het Zandpad werkten. Dit getal bevatte enkele dubbeltellingen: Het HAP registreerde namelijk een sekswerker die voor een tweede keer de huiskamer bezocht als een ‘nieuw contact’. Het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV) vermeldde een getal van 350-440 sekswerkers in Utrecht zonder aan te geven of dat per dag of per jaar was.

Aantallen werkplekken

In Utrecht was er toen een maximum van 54 vergunningen voor seksinrichtingen te vergeven. Dat zou neerkomen op 162 werkplekken. (Evaluatie, deelrapportage, 2009). Daarvan waren er 143 werkplekken in de Utrechtse raamprostitutie. Dan zouden er 19 werkplekken in de club, de massagesalons en privéhuizen zijn. (Het is niet bekend of het enige vergunde escortbedrijf is meegerekend en indien dit wel gebeurd is, hoeveel werkplekken aan dit bedrijf zijn toegeschreven). In Utrecht is er weinig diversiteit in prijsklasse van de prostitutie. De goedkope vormen (raam- en straatprostitutie) hebben in het vergunde circuit de overhand. Ook de club en de en privéhuizen zijn niet luxe. Op Hookers.nl worden deze gelegenheden beschreven als ‘aftands’ (Jan Bik), ‘niet meer van deze tijd’ (Huize Mona) ‘vergane glorie.’ (La Cloche). Een van de twee erotische massagesalons wordt door een van de deelnemers van Hookers.nl gekwalificeerd als ‘uitgewoond’.

De bezetting van de clubs kan zeer fluctueren. Op Hookers.nl klagen klanten over een lagere bezettingsgraad ten opzichte van enkele jaren geleden. Op hookers en een andere site: Tippelgids.nl geven klanten soms aan hoeveel vrouwen ze aantreffen.

In de Evaluatie Prostitutiebeleid Utrecht ging men uit van een aantal kamers van 10 per club/ privéhuis. Dat was aan de hoge kant. Alleen van Utrecht Privé wisten we zeker dat er tien kamers waren. Op de website van La Cloche valt te lezen dat er 8 kamers zijn. Op de website van Jan Bik staat dat zijn Utrechtse vestiging vijf kamers telt. Huize Mona vermeldt het aantal kamers niet, maar we weten van Hookers.nl en uit eigen ervaring dat het gaat om de tweede en derde verdieping van een huis in een winkelstraat waar een van de ruimten voor de kennismaking is bestemd. Een van de twee massagesalons bestaat uit twee kleine woningen naast elkaar op de begane grond.

Het viel niet met zekerheid te zeggen hoeveel werkplekken er in de privéhuizen en in de club waren. Het aantal kamers vormde een indicatie, maar we wisten niet of de exploitant ook evenveel vrouwen als hij kamers had liet werken. Het kan ook voorkomen dat een klant moet wachten omdat alle kamers bezet zijn. Door onze gesprekken met sekswerkers wisten we dat in sommige clubs meer vrouwen werkten dan er kamers waren.

Raamprostitutie Utrecht
La Cloche

La Cloche

We schatten dat er rond de 303 sekswerkers dagelijks werkzaam in de Utrechtse raamprostitutie werkzaam waren. Dit cijfer is ontleend aan de nulmeting uit 2006 en omvat het aantal ramen op het Zandpad (143) en de Hardebollenstraat (17). Bij het Zandpad gingen we uit van de door de gemeente aangehouden bezettingsgraad van 2 vrouwen per 24 uur (286 sekswerkers). De gemeente was minder zeker van de bezettingsgraad van de Hardebollenstraat. We schatten de bezettingsgraad van dit raamgebied op 1,5 omdat hier veel vrouwen op de werkplek woonden. (We namen aan dat dit voor acht van de 17 ramen goldt.) Van de 34 vergunde boten met 143 werkplekken op het Zandpad waren er 22 van Wegra. Per boot waren er 4-6 werkplekken, gemiddeld 5. (In een deel van de ruimte op een boot was het kantoor van Wegra gevestigd. We trokken daarvoor twee werkplekken af.) In de Hardebollenstraat met 17 ramen had Wegra alle 10 panden in handen. [i]

Hardebollenstraat

Hardebollenstraat

Op het Zandpad en in de Hardebollenstraat waren er in totaal 160 raamfaciliteiten. Dit zou betekenen dat -mits het aantal van 5 werkplekken per boot klopte- 123 van de 160 raamfaciliteiten eigendom waren van één exploitant. Dit impliceerde tevens dat deze exploitant meer dan de helft van alle werkplekken in de vergunde bedrijven bezat.

De grootste raamexploitant, Wegra, vermeldt in haar tegenrapportage dat er in 2009 9620 huurcontracten zijn gesloten met 517 unieke vrouwen. Deze gegevens heeft het onderzoeksbureau dat hiervoor was ingeschakeld uit de administratie van dit bedrijf gehaald. Dit betekent dat er op jaarbasis minimaal 517 raamprostituees hebben gewerkt bij dit bedrijf. Als de schatting van het aantal raamprostituees uit de nulmeting klopt zouden op jaarbasis meer dan 400 sekswerkers in de overige 16 ramen aan het werk zijn geweest.

Straatprostitutie

In Utrecht hebben straatprostituees op de tippelzone een vergunning nodig. Op de tippelzone aan de Europalaan waren toen 28 transgenders bekend.

Clubs, Privéhuizen en (legale) massagesalons

In de rapportages van de gemeente Utrecht zijn clubs, privéhuizen en massagesalons als één werksoort behandeld. Één van de tien bedrijven van Jan Bik bevond zich in Utrecht. De Utrechtse vestiging had geen alcoholvergunning en moest daarom als een privéhuis worden betiteld. Hij was toen de grootste exploitant van clubs in Nederland. Samen met zijn zoons beheerde hij vele websites. In de Utrechtse vestiging was ook webcam mogelijk. (Dat stond toen op website van Jan Bik). [ii] 

De enige echte club is La Cloche aan de Amsterdamse Straatweg. De website van dit bedrijf vermeldt het feit dat men er aan lapdance doet. Dit is het enige seksbedrijf met een horecavergunning. Utrecht heeft dus één club.

Utrecht Privé aan de Vleutenseweg. Over dit privéhuis is weinig bekend.

Huize Mona aan de Voorstraat is een privéhuis met een weinig opvallende ingang aan een winkelstraat. Een van de manieren om erachter te komen hoeveel vrouwen ergens werken en hoeveel klanten zij hebben is het maken van een momentopname: kijken en tellen.

We beginnen om 16.30. Je moet weten dat er op die plek een privéhuis zit, anders merk je niets van prostitutie- activiteiten. Via ‘Kees’ weten we dat er vijf vrouwen binnen zijn. In de twee uur dat we er zitten verlaat een vrouw het pand en komt er een nieuwe aan. Deze twee vrouwen zijn duidelijk boven de veertig. Zes mannen van wie we vermoeden dat ze klant zijn, gaan naar binnen. (Het kan ook een klusjesman zijn). De mannen blijven een uur tot slechts tien minuten binnen. Van Hookers.nl weten we dat er bij Mona klanten komen, die eenmaal binnen, ervan afzien gebruik te maken van het aanbod. (31 maart 2010)

 

Eromantique, een erotische massagesalon aan de Hogelanden WZ. Men heeft geen website en er zijn vooralsnog geen bijzonderheden over dit bedrijf bekend.

Studio Roses, een erotische massagesalon aan de Gansstraat.

Entree Huize Mona

Entree Huize Mona

Escort

Diverse zoekacties op Google leveren steeds één escortbedrijf op dat in Utrecht is gevestigd. (Eromarkt.nl) Dit is waarschijnlijk het vergunde bedrijf dat in de Evaluatie van de gemeente wordt vermeld. Daarnaast komt men steeds terecht bij Amsterdamse bedrijven of bedrijven elders in het land die de Utrechtse markt voor escort bedienen.

In het enige vergunde escortbedrijf in Utrecht werken waarschijnlijk dagelijks zes vrouwen. (Dit cijfer is gebaseerd op Eysenk Smeets,2007). In de Evaluatie Utrechts Prostitutiebeleid werd een aantal van 200-300 vrouwen genoemd die in “niet-vergund thuiswerk en niet-vergunde escort werkten.”

Werken vanuit eigen de eigen woning

Gezien de problemen met dubbeltellingen en inactieve websites en profielen trokken we de zowel de cijfers als de conclusie in twijfel. Bovendien viel op grond van de profielen en recensies van klanten op Hookers.nl niet op te maken of de adverterende sekswerker actief in de stad Utrecht, alleen in de regio Utrecht of onder andere ook in de regio Utrecht was. We concludeerden derhalve dat er over de categorieën thuiswerk in eigen woning, privé-ontvangst en escort vooralsnog weinig bekend was en is in de stad Utrecht. Voor twee van de drie werksoorten die we onder de verzamelnaam internetprostitutie hadden gegroepeerd gold dat er ook mannelijke sekswerkers in actief waren.

Op verzoek van de gemeente heeft Stichting Stade medio 2008 een onderzoekje gedaan naar de aard en omvang van jongensprostitutie in de stad Utrecht. Men kwam tot de conclusie dat hulpverleners en politie de laatste jaren geen signalen hebben opgevangen van aanwezigheid van jongensprostituees in de stad. Wel noemt men de onderrapportage die veroorzaakt zou worden door het dubbele taboe op homoseksualiteit en prostitutie.

In 2011 is er een scriptie verschenen over online hulpverlening aan jongensprostituees.(Krob, 2011) Daaraan deden twee jongens mee die in Utrecht woonachtig waren. In de rapporten van de gemeenten werd melding gemaakt van 79 advertenties van mannelijke sekswerkers die op Utrecht waren gericht. Daar zijn ook de gigolo’s bijgeteld.

Hotel- en barprostitutie

Uit berichten uit de media blijkt dat er in de regio Utrecht prostitutie in hotels plaatsvindt.[iii] Het is niet bekend of het in de stad zelf ook gebeurt. De stad telde in 2010 zo’n twaalf hotels. De grote hotels waar veel gasten komen en gaan zijn volgens enkele sekswerkers die we hebben gesproken het meest geliefd voor hotelprostitutie.

Er was in 2010 niets bekend over illegale prostitutie in (Turkse) horeca.[iv] Volgens geruchten zou dit wel plaatsvinden. (Sekswerkers die in Utrecht wonen.) Het onderzoeksteam is de adressen uit de geruchten gaan natrekken, maar dat leverde niets op. Er was ook geen horeca op die locaties gevestigd.

Er was in de stad Utrecht één Thaise massagesalon. (Marnixlaan). Op internet werd daar toen ook erotische massage aangeboden. Er waren in 2010 enkele Chinese salons in Utrecht. Het was niet bekend of daar ook seksuele diensten worden verleend. De website: www.banthai.nl vermeldt alleen traditionele Thaise massage. De website is geschreven in de eerste persoon, wat erop duidt dat het om een eenmansbedrijf gaat.

Op een filmpje op Youtube van RTV Utrecht is te zien hoe op 8 oktober 2009 een illegaal bordeel aan de Coolsekade werd ontruimd.

Mobiliteit

In 2008 werd melding gemaakt van een grote toevloed van Bulgaarse vrouwen vanuit Alkmaar naar Utrecht. (Advies Signalen Mensenhandel.) Dit ging om jonge vrouwen, die volgens de hulpverlening onder dwang aan het werk werden gezet. De reden waarom zij groepsgewijs uit Alkmaar waren vertrokken, is niet bekend. In 2004 was er een grote toeloop van straatprostituees uit vooral Amsterdam, waar de tippelzone werd gesloten.

Van Wijk (2010) heeft voor Amsterdam becijferd dat raamprostituees niet vaak doorstromen naar escort. Mogelijk kwam dat in Utrecht meer dan in Amsterdam voor omdat Utrechtse raamprostituees in het geval van een conflict met de verhuurder minder keuzemogelijkheden hebben dan in andere steden met raamprostitutie. Prostituees die op de tippelzone werken zullen zelden hun diensten in een club of privéhuis kunnen aanbieden. Verslaafde prostituees passen niet in een regime met vaste werktijden, belasting betalen en afdrachten doen aan de exploitanten. Voor de 28 transgenders die vermeld werden in de rapportage van Utrecht gold dat ze – net als transgenders elders in Nederland- over het algemeen uit clubs en privéhuizen werden geweerd. [v] Zij bedienen namelijk een bepaalde markt die niet te combineren valt met het klantenbestand van clubs. Wegra BV zei precies te weten hoe lang de vrouwen bij dit bedrijf blijven werkten op grond van de eigen administratie. Aangezien Wegra veruit het grootste bedrijf was, leken deze cijfers representatief te zijn.

De gemiddelde huurperiode is berekend:

1 week: 18 procent

2 weken: 9 procent

3 weken: 4 procent

4 weken: 2 procent

Meer dan 4 weken: 67 procent.

NB: Hier zitten waarschijnlijk ook de cijfers van de Hardebollenstraat bij.

Uit het onderzoek van Hendrik Wagenaar en Sietske Altink

Bronnen

 

[i] Niet openbaar document: Lijst bezittingen Wegra. Daarnaast bezit zij nog veel vastgoed binnen en buiten Utrecht.

[ii] Nu treedt hij vooral in de pers omdat hij weigert zich te confirmeren aan de opting-in regeling en het daarbij behorende voorwaardenpakket. Hij zou in dat verband een nieuwe organisatie steunen: Caraaf, die volgens het coöperatiemodel zou werken. (Zie zijn artikel over Caraaf op zijn website). Over Jan Bik is veel bekend, niet in de laatste plaats door toedoen van Jan Bik zelf. Hij beschrijft zichzelf als iemand die is begonnen met een boekhandeltje met ‘stoute boeken’ waar prostituees af en toe hun diensten kwamen aanbieden. In 1995 verschijnt er een boek over het reilen en zeilen van  de Amsterdamse vestiging. (Farer) Voor zover hier informatie over de bedrijfsvoering te halen valt, komt er een bizar personeelsbeleid naar voren: bedrijfsleiders worden doelbewust tegen elkaar uitgespeeld of moeten ‘good cop’ en ‘bad cop’spelen en hebben met een buitengewoon bemoeizuchtige Jan Bik te maken. Die bemoeizucht strekt zich ook uit naar de prostituees. Zo klaagt hij bij de moeder van een vrouw dat haar dochter niet hard genoeg werkt, zo staat beschreven in dit boek. Onder invloed van de legalisering heeft hij zich volgens insiders meer aangepast, maar dat weerhoudt hem er niet van amateurs uitdrukkelijk uit te nodigen in zijn bedrijven te solliciteren.

Sietske Altink ism Hendrik Wagenaar

Literatuur

[iii]  (Rtv Utrecht, 23 oktober 2009, Horeca Entree 27 oktober 2009)

[iv] De twee Turkse nachtclubs moeten nog worden onderzocht.

[v] In Amsterdam en Rotterdam waren er bepaalde privéhuizen waar ze als groep werkten. In de Amsterdamse raamprostitutie zijn ze geconcentreerd in één straatje. Veel transgenders werken vanuit hun eigen huis

[vi] Gorgels, D., Hoeren, Burgers, Beslissers, Mogelijkheden van handelingsgericht beleid, Amsterdam 1993.en Utrechts Nieuwsblad 10-7-2004

[vii] HAP, Professionalisering aan de Europalaan, implementatie vrouwenhulpverlening in huiskamerproject straatprostitutie, Utrecht, 1997

[viii] Voor al deze informatie zie Gorgels, D., Hoeren, Burgers, Beslissers, Mogelijkheden van handelingsgericht beleid, Amsterdam 1993.

[ix] Ongepubliceerd interview van Sietske Altink met een prostituee van 24 juni 1992.

[x] Utrechts Nieuwsblad 14-12-1996

[xi] Utrechts Nieuwsblad, 14-12-1996.

[xii] Utrechts Nieuwsblad 25-10-1997.

[xiii] Politie, Gevangen in een droomwereld, mensenhandel in relatie tot prostitutie in de regio Utrecht, Soest 1997

[xiv] Utrechts Nieuwsblad 25-10-1997

[xv] Utrechts Nieuwsblad 2-5-1998

[xvi] Utrechts Nieuwsblad 13-6-1998

[xvii] Utrechts Nieuwsblad 30-7-1999

[xviii] Utrechts Nieuwsblad 20-9-99

[xix]  Blacklight 1999 no. 4

[xx] Utrechts Nieuwsblad 29-11-03

[xxi] Bijeenkomst Platform Migrantenprostitutie 8-4-2004

[xxii] Brabants Dagblad 11-11-2004

[xxiii] Utrechts Nieuwsblad 15-6-2004

[xxiv] De hulpverlening, exploitanten en buurtbewoners zijn ook naar hun mening gevraagd. De exploitanten waren tegen. Ze vreesden  omzetverlies en er zouden ontslagen gaan vallen. De hulpverlening was verdeeld. Het HAP verwachtte dat vooral de vrouwen die onder dwang werkten zich aan de registratie zouden onttrekken. De hulpverlening was niet zonder meer voor een beperking van de werktijd: vrouwen zouden meer gaan doen voor minder geld. De vrijwilligers van christelijke organisaties waren positief over de beleidsvoornemens. De bewoners waren over het algemeen tevreden met de maatregelen.

Mede naar aanleiding van de consultatie van de doelgroep is de nachtsluiting opgeschort en wordt het maximum aantal uren voor de werkdag verruimd.

[xxv] Dit is gepresenteerd in een tweekolommenstuk: links stonden de meningen van prostituees, hulpverleners, vrijwilligers en buurtbewoners, rechts de antwoorden van de gemeente.

[xxvi] Politiebericht van 20-10-2010: Twee mannen opgepakt wegens berovingen van prostituees.

[xxvii]  BNRM: De Zevende Rapportage.