Interieur gezondheidscentrum in Antwerpen, dit diende als voorbeeld voor Amsterdam

Interieur gezondheidscentrum in Antwerpen. Dit diende als voorbeeld voor Amsterdam.

Vóór de wetswijziging van 2000 was de geslachtsziekte- controle voor prostituees een zaak voor de zogeheten clubartsen. Deze artsen bezochten en behandelden sekswerkers op de werkplek. Sekswerkers lieten dit meestal niet door hun huisarts doen. Niet alle huisartsen achtten die controles hun taak. En soms wilden sekswerkers hun huisarts geen deelgenoot maken van de wijze waarop ze hun brood verdienden. En de komst van de clubarts voorkwam lange wachttijden bij de geslachtsziekte poli’s of in Rotterdam bij de poli dermatologie ofwel de huidenpoli. Een ander voordeel van de komst van de dokter naar het bordeel was de discretie; de sekswerker liep zo geen gevaar door buurtgenoten in de wachtkamer herkend te worden. Ook behandelden zij de vrouwen die niet over de juiste papieren beschikten. En niet onbelangrijk; zij verschaften soms ‘afslankpillen en drugs.’ Zo schreef de ‘hoerenarts’ Groothuyse onbekommerd in zijn boek over de arbeidsstructuur van de prostitutie (1970) dat hij vrouwen soms peppillen op recept voorschreef.

Maar niet iedereen was tevreden. Sommige vrouwen werden door exploitanten gedwongen van de diensten van deze artsen gebruik te maken. Weigerden ze dit, dan mochten ze niet aan het werk in bijvoorbeeld het meest lucratieve bordeel in Amsterdam. In 2004 vertelde een vrouw dat je alleen in theorie kon weigeren naar die arts te gaan. In de tweede helft van de jaren tachtig en de jaren negentig van de vorige eeuw regende het klachten over het slechte werk dat zij leverden, hun onethisch gedrag en de hoge prijzen die zij berekenden.

Hoge kosten

Sommige van deze artsen deden hun werk nauwgezet en werkten samen met erkende ziekenhuizen en laboratoria.Een arts in Den Haag, een man die ooit door het medisch tuchtcollege uit zijn functie als gynaecoloog was ontheven in verband met illegale abortussen maar nog wel als basisarts mocht werken, rekende tien euro voor een aspirientje. (Informatie van een sekswerkers uit 2003). Dit aspirientje presenteerde hij als een ‘antibioticum’. Een collega van hem rekende later nog 150 euro voor zo’n ‘pilletje’. In Rotterdam speelde er in de tweede helft van de jaren negentig een gevalletje ‘belangenverstrengeling’. Een clubarts verkocht daar allerlei middeltjes van zijn broer, die een groothandel dreef in erotische producten. Berucht was de bye- bye crème, een uiterst onbetrouwbaar middel tegen aids, dat met behulp van exploitanten aan sekswerkers werd gesleten. De vrouwen moesten dit in het algemeen zelf betalen en kregen niet eens bonnetjes van deze artsen. Het gedrag van een van de clubartsen werd zelfs een exploitant in Dordrecht te gortig. Hij vertelde (1987):

Dokter De K., die naar verluidt gokverslaafd was, liet vrouwen injecties betalen hoewel ze niet ziek waren. Hij is een keer hier geweest, stomdronken en zei: ‘Ik ben dokter De K.’ Ik liet hem toch entree betalen. Hij bedreigde mij. Hij was alleen op geld uit.

Er zijn nog meer incidenten gemeld van artsen die vrouwen uit winstbejag lieten betalen voor injecties met kraanwater.

Medisch slecht werk

Soms leek het erop dat sommigen van die artsen nog geen druiper (gonorroe) van een snotneus konden onderscheiden. Een van deze artsen had een vrouw met syfilis namelijk alleen een pijnstiller gegeven. Deze artsen maakten niet altijd een kweek, waardoor de uitslag van het onderzoek slechts giswerk was. Uit Zeeland kwam de klacht [i] dat een arts voor 75 gulden aan een uitstrijkje van de vrouwen snuffelde en het vervolgens weggooide. In 1990 meldde een mij bekende prostituee dat een clubarts had gezegd dat het oplopen van aids een toevalstreffer was: condoomgebruik zou maar een beetje helpen.

Onethisch handelen

Een ander verwijt aan de Haagse arts was dat hij – geheel in strijd met de medische ethiek- de uitslagen doorgaf aan de exploitant, die vervolgens de besmette vrouwen ontsloeg. Daarin was hij niet uniek. In Twente was een arts actief die migranten ongevraagd screende op aids en de uitslagen aan de exploitant verstrekte, die de seropositieve (met hiv besmette) sekswerkers eruit gooide. [ii]  Uit Limburg kwam een melding dat een clubarts de exploitanten op de hoogte stelde van de uitslagen. Uit Eindhoven werd aan het einde van de jaren negentig gemeld dat de clubarts van dienst de vrouwen in de huiskamer van de exploitant onderzocht en hem en zijn vrouw daarbij aanwezig liet zijn. Het schenden van medische ethiek- vooral op het gebied van medische vertrouwelijkheid- was bij sommige van deze artsen schering en inslag. [iii]

Interieur Prostitutie en Gezondheid in Amsterdam.

Interieur Prostitutie en Gezondheid in Amsterdam.

Dan zeiden ze, de dokter is er, je moet naar boven, dan zat je in zo’n klem, je kreeg een vogelbekkie naar binnen, een wattenstokkie in je mond en van achteren. Dat werd van je loon afgetrokken, dat kostte vijf tientjes. Als je daarna bij de baas werd geroepen had je wat. Als dat het geval was, werd je eruit gegooid. (Interview 1988)

Een andere  vrouw vertelde me in 1994:

Je betaalde hem 25 gulden per consult, maar je bleek altijd wel de een of andere schimmelinfectie, te hebben. Dat kreeg je een crèmetje of een pil. Dat leverde hem weer geld op. (…) Ik had een arts die me altijd liep te vingeren. Daar heb ik aangifte van gedaan.’

Ook over andere clubartsen kwamen klachten over seksueel misbruik. [iv] Daarnaast waren er klachten dat deze artsen signalen van mishandeling negeerden.

In de folder over de wetswijziging van 2000 stond dat het recht op vrije artsenkeuze een feit was. Maar dat was kennelijk nog niet overal doorgedrongen. In 2004 is er overleg geweest tussen De Rode Draad, andere partijen en Stichting Soa Bestrijding over deze kwestie. Toen werd de oplossing bedacht dat clubartsen voortaan officieel door de GGD goedgekeurd moesten worden. Een andere oplossing vormen de gezondheid/ dienstencentra voor sekswerkers zoals die in Amsterdam en Den Haag naar Antwerps voorbeeld zijn opgericht. Er zijn goede laagdrempelige testmogelijkheden. Dit is gratis. Een meer uitgebreid onderzoek wordt tegen een normale vergoeding verricht. De kosten daarvoor kunnen sekswerkers als beroepskosten aftrekken.

Sietske Altink

 

Inleiding: prostitutie en soa

Geschiedenis van de Syfilis

Artsen  en prostituees  in de negentiende eeuw

De komst van aids in de prostitutiewereld

Geschiedenis van het condoom

[i] Platform 8-4-1994. Dit werd gemeld op een bijeenkomst van het platform ‘migrantenprostituees’.

[ii] Persoonlijke communicatie een medewerker van St Soa bestrijding, 15-10-1998

[iii] Gesprek met sekswerker en de GGD. Februari 1999

[iv] Platform Overleg 25-11-2003