Het kenmerk van ‘escort’ als werksoort in de prostitutie is dat de klant bepaalt waar de seksuele dienstverlening plaatsvindt. Dat is in de meeste gevallen de woning van de klant of een hotel. Een sekswerker kan zelf de overeenkomst sluiten of zich – in ruil voor een percentage van de omzet-  door een bureau laten bemiddelen.

Een oud uithangbord

In de twintigste eeuw werd de escort vaak als synoniem van de ‘call girl’ beschouwd, een benaming die suggereert dat de telefoon onontbeerlijk is voor deze bedrijvigheid, wat het tot een modern verschijnsel maakt. Dat is echter niet helemaal juist; in de late middeleeuwen en in de zeventiende eeuw kwam het al voor. In het eerste (mij bekende) voorbeeld in de twintigste eeuw haalden studenten zelf vrouwen uit het bordeel. De telefoon speelde toen geen rol.

In 1909 stopte een rijtuig met vier studenten voor een bordeel in Utrecht. De studenten wilden dat twee prostituees meegingen naar hun kamer. De vrouwen zouden elk tien gulden krijgen. De waardin verlangde echter 15 gulden. Uiteindelijk ging één vrouw voor een tientje mee. (’ t Hart, 1993)

Maar het is een feit dat de telefoon het escortbedrijf toegankelijker heeft gemaakt waardoor het tot een aparte werksoort heeft kunnen uitgroeien. Het nam helemaal een vlucht toen de mobiele telefoon zijn intrede deed. Zowel de klant als de escort kon anoniem op iedere willekeurige locatie bellen. Dit veroorzaakte aan het eind van de jaren negentig een ‘morele paniek’ over schimmige praktijken en uitbuiting van jonge meisjes. De escort- sector zou ongrijpbaar zijn. In steden waar men na de wetswijziging van 2000 de escortbranche ongemoeid liet omdat het moeilijk in een vergunningenstelsel te vatten viel, heeft men dat later wel ingesteld.

Uit onderzoek bleek (bijvoorbeeld van Eysink Smeets, 2007) dat er– vooral aan de onderkant van de markt-  vele bureautjes opereerden die vaak van adres en naam veranderden.

Uit een interview (2010) met een voormalig slachtoffer van mensenhandel die hiermee te maken had gehad:

Het gaat om familienetwerken. Die tippen elkaar over vrouwen en mannen die beschikbaar zijn. Mijn pooiers kenden Egyptische pooiers die weer hun eigen netwerken hadden. Ze komen aan zoveel klanten omdat die netwerken aan elkaar zijn gekoppeld. Ze kunnen ook ruzie met elkaar krijgen. Ze doen alles zelf. Die vrouwen hebben altijd een bodyguard bij zich.

Maar ook bij de grotere escortbureaus was het niet altijd koek en ei. De Rode Draad kreeg bijvoorbeeld klacht op klacht over hoge sommen die de zogeheten zelfstandige ondernemers moesten betalen als ze een concurrentiebeding – dat niet eens rechtsgeldig was- hadden overtreden. [I]Een concurrentiebeding kan alleen bij een dienstverband worden afgesloten. Maar de escorts in kwestie waren niet in loondienst. Het kan alleen onder strenge voorwaarden; zo is het bijvoorbeeld verboden om een concurrentiebeding in te stellen als dat de werknemer na het beëindigen van het dienstverband brodeloos maakt. Als het tot een rechtszaak komt zal de rechter in de meeste gevallen het concurrentiebeding nietig verklaren, matigen of de boete verminderen.

Als voorbeeld hieronder een mail uit 2008 van een exploitant van een bureau aan een vrouw die voor een ander bureau was gaan werken.

Bij deze gaat het concurrentiebeding in werking. We hebben het hier van de week ook over gehad. Dit betekent dat jij aan ons een bedrag van € 30.000,00 moet betalen. Ik zal mijn advocaat morgen, 21 maart 2008, contacteren om hem de opdracht te geven om de procedure in werking te zetten. Dit houdt in dat wij jou in rechte zullen betrekken. Wij zullen dan de advocaat de opdracht geven om een dagvaarding op te maken. Zodra wij een vonnis hebben van de rechter zullen wij diezelfde dag nog het vonnis executeren. Dit houdt in dat wij dan beslag laten leggen op je inkomen, beslag leggen op je inboedel. Mochten wij overgaan tot loonbeslag dan zal dit ook weer consequenties voor jou hebben. In concreto komt het hier op neer dat jij door het loonbeslag ook geen huur meer kan betalen zodat jij op straat komt te staan. Tevens zal door het loonbeslag bij je werkgever aan het licht komen van wie het loonbeslag afkomstig is en ik denk dat men er dan voor zullen kiezen om jou te ontslaan. Echter is het dan wel zo als jij een uitkering aanvraagt of een andere dienstbetrekking krijgt wij hier ook zullen overgaan tot loonbeslag.

Bovenstaande dreigementen werden ook gemeld door mannelijke sekswerkers. Ondanks het gebruik van juridische terminologie is het bovenstaande duidelijk een geval van intimidatie en bedreiging.

De meeste escortbureaus maken gebruik van eigen chauffeurs. Zij hebben ook een taak in het beschermen van de escort. Soms moesten de vrouwen nachtenlang met de chauffeurs rondrijden in de hoop dat er een telefoontje van een klant kwam. Daar kwam nog bij dat zo’n chauffeur zijn handen niet altijd kon thuishouden.

Het is niet verwonderlijk dat veel sekswerkers vinden dat ze zelf wel de escorts, zonder tussenkomst van een bureau, kunnen regelen. Ze werven zelf klanten en organiseren hun eigen vervoer. Dat kan alleen legaal in steden waar zelfstandige escorts niet- vergunningplichtig zijn of – wanneer dat wel het geval is- een vergunning kunnen krijgen. Het aantal vergunningen in een stad is echter meestal beperkt en in veel gevallen reeds vergeven. De leges voor de vergunningen zijn meestal hoog en de voorwaarden zijn vaak zodanig, dat een individuele sekswerker er zelden aan kan voldoen. Veel escorts die niet voor een vergunning in aanmerking kunnen komen, wagen het er maar op. Hoewel veel van deze zelfstandige- weliswaar onvergunde- escorts belasting betalen en vrijwillig werken, wil men dit tegengaan.

De politie bestrijdt sinds 2003 onvergunde escort door te doen alsof ze een klant is die een escort naar een hotel laat komen. Werkt de sekswerker bij een niet- vergund bureau of heeft hij/zij zelf geen vergunning, dan volgt er in de regel een waarschuwing. Bij herhaling kan hij/zij op grond van een bestuursrechtelijke maatregel een boete krijgen of zelfs zijn/haar woning kwijtraken. Indien de bestelde escort wel vergund is, krijgt de sekswerker niet betaald. Sommige escortbureaus laten de escort uit eigen zak de bemiddelingskosten bijpassen.

Overigens herkennen veel exploitanten en escorts de politie als zogenaamde klant omdat men geheel tegen de gewoonte van ‘normale’ klanten in, geen voorkeuren uitspreekt voor een bepaald type vrouw. Indien de politie dat wel doet kan ze van uitlokking worden beschuldigd. Destijds was er discussie of deze handelwijze van de politie uitlokking was of niet. In het vergaderjaar 2003 zijn daar Kamervragen over gesteld. Het antwoord van de toenmalige Minister van Justitie, Donner, luidde dat het geen uitlokking was, want het doel was niet de opsporing of het uitzetten van illegale sekswerkers maar het bestrijden van mensenhandel. [II]Nu.nl., 15 maart 2004 Of dat in de praktijk inderdaad het geval is, valt te bezien als men de krantenberichten over de resultaten leest. Die gaan vooral over het oppakken van illegalen en Nederlandse zelfstandige escorts, meestal meerderjarige zelfstandige vrouwen.

Sommige mensen storen zich aan het slechte imago van de escortbranche en proberen een alternatief te bieden. Lees verder over één zo’n initiatief.

Sietske Altink

Noten   [ + ]

I. Een concurrentiebeding kan alleen bij een dienstverband worden afgesloten. Maar de escorts in kwestie waren niet in loondienst. Het kan alleen onder strenge voorwaarden; zo is het bijvoorbeeld verboden om een concurrentiebeding in te stellen als dat de werknemer na het beëindigen van het dienstverband brodeloos maakt. Als het tot een rechtszaak komt zal de rechter in de meeste gevallen het concurrentiebeding nietig verklaren, matigen of de boete verminderen.
II. Nu.nl., 15 maart 2004